Nhiều năm nay, Hà Nội chia 30 quận, huyện, thị xã thành 12 khu vực tuyển sinh vào lớp 10. Năm 2022, mỗi học sinh được đăng ký tối đa ba nguyện vọng vào ba trường THPT công lập, xếp theo thứ tự ưu tiên. Trong đó, nguyện vọng một và hai bắt buộc đăng ký tại trường thuộc khu vực mà thí sinh đăng ký thường trú, nguyện vọng ba được đặt ở bất kỳ trường nào.
Học sinh đã trúng tuyển nguyện vọng một không được xét tuyển các nguyện vọng sau. Nếu trượt, các em được xét nguyện vọng hai, ba nhưng phải có điểm xét tuyển cao hơn 1-2 so với điểm chuẩn của trường. Các nguyện vọng đã đăng ký không được thay đổi.
Việc giới hạn lựa chọn của thí sinh khi đăng ký nguyện vọng một và hai tạo ra sự cạnh tranh gay gắt tại các khu vực đông dân nhưng ít trường.
Tại nội thành Hà Nội, 12 quận có số dân là 3,74 triệu (số liệu được sử dụng trong các thông báo đánh giá cấp độ dịch của thành phố đầu năm 2022). Mức này chiếm gần một nửa (44,6%) trong hơn 8,3 triệu dân của thành phố, dù diện tích nội thành bằng 1/10 cả Hà Nội.
Trong khi đó, tổng số trường THPT công lập ở 12 quận này là 36, còn các huyện, thị ngoại thành có 71 trường. Số trường ít hơn một nửa nhưng khu vực nội thành năm nay có 44.628 thí sinh đăng ký nguyện vọng 1, chiếm gần 42% tổng thí sinh đăng ký nguyện vọng 1. Tỷ lệ chọi trung bình ở nội và ngoại thành Hà Nội lần lượt là 1/1,89 và 1/1,35.
Xét quy mô từng quận, Cầu Giấy có mức độ cạnh tranh vào lớp 10 công lập khốc liệt nhất với tỷ lệ chọi 1/2,66. Hơn 3.700 thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 tại Cầu Giấy, trong khi quận chỉ có hai trường THPT, tổng chỉ tiêu 1.395 - chưa bằng một nửa số lượng đăng ký.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là Cầu Giấy nằm trong khu vực 3 (cùng hai quận Thanh Xuân, Đống Đa). Đây đều là những quận có mật độ dân số cao hàng đầu Hà Nội. Cầu Giấy còn là quận "trẻ" (được thành lập năm 1996), mức độ gia tăng dân số nhanh, người nhập cư nhiều.
Tình trạng của Cầu Giấy cũng xảy ra tương tự với các quận Hà Đông (tỷ lệ chọi 1/2,2), Ba Đình, Hoàn Kiếm (1/1,97), Đống Đa (1/1,9), Thanh Xuân (1/1,98). Trong số này, không quận nào có quá bốn trường THPT công lập, số thí sinh đăng ký đều gấp đôi "sức chứa" của các trường.
Các quận nội thành cũng là nơi tập trung nhiều trường chất lượng cao với đội ngũ giáo viên giỏi, thường xuyên góp mặt trong top 10 trường lấy điểm chuẩn cao nhất hàng năm.
Ở chiều ngược lại, khu vực ngoại thành Hà Nội gồm 18 huyện, thị xã, chiếm tới 9/10 diện tích thành phố nhưng dân số chỉ hơn 12 quận nội thành 900.000 người. Tỷ lệ chọi tại khu vực ngoại thành phổ biến mức 1/1,2 - 1/1,3 - thấp hơn đáng kể so với nội thành. Mỗi huyện, thị cũng thường có 4-5 trường THPT.
Gia Lâm là huyện là có tỷ lệ chọi 1/1,64, cao nhất khu vực ngoại thành, thậm chí vượt hai quận nội thành là Long Biên, Nam Từ Liêm. Lý do có thể đến từ việc huyện này nằm giáp nội thành và chỉ bốn trường, trong khi dân số gần 300.000.
Trong kỳ tuyển sinh lớp 10 vừa rồi, tám trường THPT có số thí sinh đăng ký ít hơn chỉ tiêu, đồng nghĩa mọi học sinh đăng ký sẽ trúng tuyển nếu không vi phạm quy chế. Khi công bố điểm chuẩn, 10 trường thấp nhất thành phố chỉ lấy trung bình 3-3,8 điểm mỗi môn, đều nằm ở ngoại thành.